Komt er een nieuwe gevaarlijke stof binnen uw bedrijf, dan is alleen een plek in het magazijn vrijmaken niet voldoende. U moet weten welke risico’s de stof heeft en wat dit betekent voor opslag, gebruik en incidenten. In deze blog leest u welke stappen u moet doorlopen voordat medewerkers veilig met een nieuwe gevaarlijke stof aan de slag kunnen.
Begin voordat de stof wordt besteld
Het beste moment om een nieuwe gevaarlijke stof te beoordelen is vóór de eerste levering. Dan kunt u nog bepalen of het product echt nodig is, of een minder gevaarlijk alternatief mogelijk is en welke maatregelen vooraf geregeld moeten worden. In de praktijk ontstaat een lastige situatie wanneer een product al op locatie staat, terwijl nog niet duidelijk is waar het veilig kan worden opgeslagen.
Belangrijk: een nieuwe gevaarlijke stof hoort pas de werkvloer op te gaan wanneer duidelijk is wat de risico’s zijn en welke maatregelen daarbij horen.
1. Vraag het actuele veiligheidsinformatieblad op
Vraag bij de leverancier het actuele veiligheidsinformatieblad, VIB, op. Dit document bevat informatie over de gevaren van het product, veilige hantering en opslag, persoonlijke bescherming en maatregelen bij lekkage, brand of blootstelling. Controleer of het VIB daadwerkelijk bij het geleverde product hoort en kijk naar de revisiedatum.
Voor de eerste beoordeling zijn vooral rubriek 2, 6, 7, 8 en 10 interessant. Daar vindt u informatie over de gevaren, lekkages, opslagvoorwaarden, blootstelling en mogelijke gevaarlijke reacties.
2. Bepaal welke risico’s de nieuwe stof heeft
Kijk vervolgens naar de eigenschappen van het product. Is het bijvoorbeeld brandbaar, corrosief, giftig, oxiderend of schadelijk voor het milieu? Let niet alleen op de pictogrammen op het etiket, maar ook op de gevarenaanduidingen en informatie uit het VIB.
| Eigenschap | Wat vraagt aandacht? |
|---|---|
| Brandbaar | Ontstekingsbronnen, brandveiligheid en geschikte opslag |
| Corrosief | Materiaalbestendigheid, opvang en bescherming tegen contact |
| Giftig of schadelijk | Blootstelling, ventilatie, werkmethode en persoonlijke bescherming |
| Oxiderend | Scheiding van stoffen waarmee een gevaarlijke reactie kan ontstaan |
| Milieugevaarlijk | Voorkomen dat de stof in bodem, afvoer of oppervlaktewater terechtkomt |
3. Neem de stof op in de RI&E
Een nieuwe gevaarlijke stof kan bestaande risico’s op de werkplek veranderen. Beoordeel daarom wat het gebruik betekent voor de RI&E en de maatregelen rond gevaarlijke stoffen. Kijk daarbij niet alleen naar opslag, maar ook naar werkzaamheden zoals openen, doseren, mengen, overgieten en schoonmaken.
Juist de manier waarop een stof wordt gebruikt bepaalt een groot deel van het blootstellingsrisico. Een gesloten jerrycan opslaan is een andere situatie dan dezelfde vloeistof meerdere keren per dag handmatig overgieten.
4. Controleer of de bestaande opslag geschikt is
Zet een nieuw product niet automatisch bij stoffen die erop lijken. Controleer eerst de opslagvoorwaarden uit het VIB en bepaal welke regels voor uw situatie gelden. Afhankelijk van de eigenschappen en hoeveelheid kan bijvoorbeeld een veiligheidskast, geschikte opslagruimte of andere voorziening nodig zijn.
Let ook op de stoffen die al aanwezig zijn. Sommige chemicaliën kunnen bij contact gevaarlijk met elkaar reageren. Rubriek 7 en 10 van het VIB geven belangrijke informatie over veilige opslag en incompatibele stoffen.
5. Bepaal of extra opvang nodig is
Bij vloeibare stoffen moet u beoordelen wat er gebeurt wanneer een verpakking gaat lekken. Kan de vloeistof zich over de vloer verspreiden of in bodem of afvoer terechtkomen? Dan kan een bodembeschermende of andere opvangvoorziening nodig zijn. Een geschikte lekbak kan afhankelijk van de situatie worden gebruikt om gelekte vloeistof op te vangen.
Kies niet alleen op formaat. Het materiaal van de opvangvoorziening moet bestand zijn tegen de vloeistof. Voor corrosieve stoffen kan bijvoorbeeld een kunststof lekbak geschikt zijn, terwijl voor andere stoffen juist staal wordt toegepast.
6. Controleer etikettering en registratie
Zorg dat medewerkers de nieuwe stof kunnen herkennen en toegang hebben tot de bijbehorende veiligheidsinformatie. Controleer of de verpakking correct is geëtiketteerd en neem het product op in het stoffenregister of andere registratie die binnen uw organisatie wordt gebruikt. Leg daarbij ook vast waar het product aanwezig is en waarvoor het wordt gebruikt.
7. Bereid lekkage en blootstelling voor
Wacht niet op het eerste incident om te bedenken wat er moet gebeuren. Controleer in het VIB welke maatregelen worden genoemd bij lekkage en blootstelling en vertaal die informatie naar uw eigen werkplek. Zorg dat geschikte absorptiemiddelen beschikbaar zijn wanneer deze veilig voor de betreffende vloeistof kunnen worden ingezet.
Beoordeel ook of bestaande noodvoorzieningen aansluiten op het nieuwe risico. Afhankelijk van de stof, werkzaamheden en RI&E kunnen bijvoorbeeld een oogdouche of nooddouche nodig zijn. Medewerkers moeten daarnaast weten wat zij bij blootstelling of een lekkage wel en juist niet moeten doen.
8. Instrueer medewerkers vóór het eerste gebruik
Een VIB ergens opslaan op de server is niet hetzelfde als medewerkers informeren. Mensen die met het product werken moeten weten welke risico’s relevant zijn, hoe zij blootstelling voorkomen, waar de stof wordt opgeslagen en wat zij bij een incident moeten doen.
Maak de instructie praktisch. Laat bijvoorbeeld zien welke handschoenen voor de betreffende werkzaamheden zijn gekozen, waar de opvangmiddelen staan en waar een geopende verpakking na gebruik terug moet worden gezet.
9. Kijk ook naar afval en lege verpakkingen
De verantwoordelijkheid stopt niet zodra het product is gebruikt. Bepaal vooraf wat er met restanten, verontreinigde absorptiemiddelen en lege verpakkingen moet gebeuren. Voorkom dat een nieuwe stof uiteindelijk in een verkeerde afvalstroom terechtkomt of dat verpakkingen zonder duidelijke aanduiding blijven staan.
Checklist voor een nieuwe gevaarlijke stof
Gebruik deze controle voordat de nieuwe stof daadwerkelijk wordt gebruikt:
☐ Actueel veiligheidsinformatieblad ontvangen en gecontroleerd
☐ Gevaren en relevante eigenschappen beoordeeld
☐ Gevolgen voor de RI&E beoordeeld
☐ Opslagvoorwaarden gecontroleerd
☐ Combinatie met reeds aanwezige stoffen beoordeeld
☐ Geschikte opslagvoorziening beschikbaar
☐ Opvang bij mogelijke lekkage geregeld
☐ Product opgenomen in de interne registratie
☐ Etikettering gecontroleerd
☐ Benodigde PBM en werkmethoden bepaald
☐ Maatregelen bij lekkage en blootstelling geregeld
☐ Medewerkers geïnstrueerd
☐ Afvoer van restanten en verpakkingen geregeld
Praktische tip: maak van deze controle een vast onderdeel van het inkoopproces. Dan wordt veiligheid beoordeeld vóórdat een nieuwe gevaarlijke stof bij de goederenontvangst staat.
Van nieuwe stof naar veilige werkplek
Een nieuwe gevaarlijke stof raakt vaak meerdere onderdelen van uw veiligheidsbeleid tegelijk. Denk aan de RI&E, opslag, opvang, persoonlijke bescherming, noodprocedures en afvalverwerking. Door deze punten vóór het eerste gebruik te controleren, voorkomt u dat medewerkers zelf moeten improviseren zodra het product al op de werkvloer staat.
Nieuwe opslagvoorziening nodig?
Blijkt uit de beoordeling dat uw huidige opslag of opvang niet geschikt is voor de nieuwe stof? De Milieu Concurrent denkt mee over onder meer veiligheidskasten, lekbakken, absorptiemiddelen en noodvoorzieningen.
Veelgestelde vragen over een nieuwe gevaarlijke stof
Wat moet u als eerste doen bij een nieuwe gevaarlijke stof?
Vraag bij een nieuwe gevaarlijke stof eerst het actuele veiligheidsinformatieblad op en controleer de gevaren en voorwaarden voor veilig gebruik. Beoordeel daarna wat de introductie van de stof betekent voor de RI&E, opslag, werkmethode, persoonlijke bescherming en maatregelen bij incidenten.
Moet een nieuwe gevaarlijke stof worden opgenomen in de RI&E?
Ja, wanneer een nieuwe gevaarlijke stof nieuwe of gewijzigde risico’s voor medewerkers veroorzaakt, moet u beoordelen wat dit betekent voor de RI&E en de beheersmaatregelen. Kijk daarbij niet alleen naar opslag, maar ook naar blootstelling tijdens bijvoorbeeld doseren, mengen, overgieten en schoonmaken.
Mag een nieuwe gevaarlijke stof bij bestaande chemicaliën worden opgeslagen?
Dat hangt af van de eigenschappen van de nieuwe stof en de stoffen die al aanwezig zijn. Controleer vooral rubriek 7 en 10 van het veiligheidsinformatieblad op opslagvoorwaarden en mogelijke gevaarlijke reacties. Plaats producten niet alleen bij elkaar omdat de verpakkingen of toepassingen vergelijkbaar zijn.
Heeft iedere nieuwe gevaarlijke vloeistof een lekbak nodig?
Nee, niet iedere nieuwe gevaarlijke vloeistof betekent automatisch dat een losse lekbak verplicht is. Welke opvang of bodembeschermende voorziening nodig is, hangt af van de stof, activiteit, hoeveelheid en toepasselijke regels. Beoordeel daarnaast of het materiaal en de opvangcapaciteit geschikt zijn voor de vloeistof.
Moeten medewerkers instructie krijgen over een nieuwe gevaarlijke stof?
Ja, medewerkers die met een nieuwe gevaarlijke stof werken moeten passende informatie en instructie krijgen over de risico’s en veiligheidsmaatregelen. Zorg dat zij weten hoe de stof veilig wordt gebruikt en opgeslagen, welke bescherming nodig is en wat zij bij lekkage of blootstelling moeten doen.
